logo

Panoramik müze’de Afyon ilk olacaktı!

ömer mazi

Dün “Panoramik Müze ne oldu?” diye sorduk.

Öyle ya 2011 yılında fikir ortaya atıldı.

Aradan 3 yıl geçti hala ortada bir şey yok.

Daha sabahın kör karanlığında telefonum çalmaya başladı.

Bir kısmı teşekkür etmek için.

Bir kısmı “Uyanda balığa gidelim” demek için.

 

Bir telefon da Afyon eski Milletvekili Dr. Mehmet Telek’ten geldi.

Dedi ki, “Çok güzel proje destekliyorum.

Ancak o proje ilk değil.

Biz Türkiye’nin ilk panoramik müzesini Afyon’a yapacaktık.

Proje hazırlandı.

Yeri belirlendi.

Vali’yi ikna ettik.

Ama maalesef birileri engelledi” dedi.

 

Nasıl yani Türkiye’nin ilk panoramik müzesi Afyon’a mı yapılacaktı?

Vay anam vay.

Sonra İstanbul’a Fetih 1453 yapıldı.

Onu Çanakkale.

Bursa Osmanlı Panoraması.

Ankara Sakarya Panoraması.

Takip etti.

Ama Afyon’a hala ortada yok.

 

Mehmet Telek ile yaptığım konuşmadan sonra başladım araştırmaya.

Dünya’da örnekleri çok.

Hatta Mehmet Telek’te zaten ilk Paris’te görüyor Panoramik müzeyi.

Peki panoramik müze fikri ilk ne zaman ve neresi için ortaya çıktı.

 

Panoramik Müze fikri ilk Osmanlı’nın son yıllarında Çanakkale için ortaya çıkıyor.

Osmanlı’nın Çanakkale 1915 Panorama Müzesi Projesi.

Doç. Dr. Fatma Ürekli, Osmanlı döneminde gerçek bir panoramik müzenin kurulması konusunda ilk ciddi teşebbüsün 18 Mart 1915 Çanakkale Zaferi’nden 13 gün sonra Müdâfaa-i Milliye Cemiyeti vasıtasıyla yapıldığını ortaya koyuyor.

Gülhane Parkı’nda Kukla Köşkü civarında kurulması planlanan Çanakkale Panoraması’nın krokileri, İstanbul Belediyesi’ne gönderilmiş.

Ancak Belediye Başkanı İsmet Bey, böyle bir projeyi tasvip etmesine rağmen, binaya yer açmak için tarihî ağaçların kesilmesine rıza gösterilemeyeceğini belirterek, panorama projesinin şehrin her bakımdan uygun başka bir yerinde gerçekleştirmesinin daha isabetli olacağını bildirmiş.

 

Osmanlı’nın Çanakkale 1915 Panorama Müzesi Projesi

Aylık tarih ve kültür dergisi “Yedi Kıta”, 50. Sayısında “Osmanlı’nın Çanakkale 1915 Panorama Müzesi Projesi”ni kapak konusu yapıyor.

Doç. Dr. Fatma Ürekli imzasını taşıyan ve ilk defa yayınlandığı belirtilen belgelerin yer aldığı dosyada, panoramik fotoğrafların tarihî geçmişi, bu fotoğrafların Osmanlı’ya girişi ve dünyadaki panoramik müzeler hakkında ayrıntılı bilgiler verildikten sonra, Osmanlı döneminde panoramik müze kurulmasına yönelik ilk teşebbüsleri anlatılıyor.

“Temâşâhâne-i Kâinat”

Verilen bilgiye göre ilk defa Sultan 2. Abdülhamid döneminde, Avrupa’daki panorama binaları modelinde panorama kurulması ve işletilmesi imtiyazı için bazı özel teşebbüsler ve talepler oldu.

Bunlardan biri, Erkân-ı Harbiye Miralayı Ahmed Rıfkı Bey ile Amasya halkından Maadin Fenni Heyeti Başkâtibi Sarkis Orpilyan Efendi’nin müşterek teşebbüsü (1889), diğeri ise Berat Sancağı eski mutasarrıfı Yusuf Talî Paşa’nın teşebbüsüydü (1890).”

 

“Temâşâhâne-i Kâinat” olarak adlandırılan panoramik müze kurma teklifinde bulunan müteşebbisler, “Yap-İşlet-Devret” modeliyle, memleketin her tarafında panoramalar kurma ve işletme imtiyazının uzun süre kendilerinde olmasını, bu arada başka taliplerin tekliflerinin kabul edilmemesini istiyorlar, rekabete yanaşmıyorlardı.

Maarif Nezareti, panoramaların memlekette kurulmasını desteklemesine rağmen, bürokratik engeller bir türlü aşılamadı.

Osmanlı Devleti’nin son dönemlerine kadar da bu konularda bir ilerleme kaydedilemedi.

 

Müdâfaa-i Milliye Cemiyeti’nin teklifi

Doç. Dr. Fatma Ürekli, zamanla bu tasarı ve tasavvurların tekâmülü neticesinde, sabit panoramaya yer veren gerçek bir panoramik müzenin kurulmasına ihtiyaç duyulduğunu belirterek, bu anlamda ilk ciddi teşebbüsün 18 Mart 1915 Çanakkale Zaferi’nden on üç gün sonra Müdâfaa-i Milliye Cemiyeti vasıtasıyla yapıldığını kaydediyor.

Verilen bilgiye göre Müdâfaa-i Milliye Cemiyeti vasıtasıyla Gülhane Parkı’nda Kukla Köşkü civarında kurulacak Çanakkale Panoraması binasının kaplayacağı arazi 778 metrekare, yüksekliği 12,25 metre, resim kubbesinin çapı ise 30 metre olacaktı.

Satıhtaki resmin eni 12,25 metre, uzunluğu 94,248 metre, resmin kapladığı iç yüzey 1156 metrekare olarak düşünülmüştü.

Resimle ziyaretçi platformu arasında cansız model ve nesnelerin kapladığı sahanın ise 650 metrekare olarak planlanmıştı.

Resimleri yerli sanatkârlar tarafından yapılacak olan panoramada, ileri bir teknik kullanılacak, resimler hem dikey hem de yatay olarak resmedilerek tam panoramik bir görüntü elde edilecekti.

 

Doç. Dr. Fatma Ürekli, bu tekniğin, o dönemde sadece bazı panoramalarda bulunduğunu meselâ Sivastopol Panoraması’nda bu özelliğin olmadığını belirttikten sonra, İstanbul’da Topkapı Kültür Parkı içerisinde yer alan “Panorama 1453 Tarih Müzesi”nde bu teknik özelliğin dikkat çektiğini kaydediyor.

 

Proje Belediyeye Gönderiliyor

Ürekli’nin verdiği bilgiye göre Çanakkale panoramasının Gülhane Parkı’nda kurulması talebi, krokisiyle birlikte 31 Temmuz 1915’te İstanbul Belediyesi’ne iletilerek tasdik edilmesi istendi.

Fakat Belediye Başkanı İsmet Bey, böyle bir projeyi tasvip etmesine rağmen, bunun idaresi altındaki Gülhane Parkı’nda kurulmasını bazı gerekçelerle kabul etmedi.

Belediye Başkanı İsmet Bey’in bu talebe dair kararını şöyle oldu:

Panorama müzesinden sağlanan gelirin şehit çocuklarının muhterem babalarına hayrü’l halef olabilecek yolda eğitimi ve öğretimi için kullanılacak meblağın artışına vesile olması gibi bir düşünceyle yapılması memnuniyet verici olup takdir edilmektedir.

Ayrıca bu önemli müzenin İstanbul şehri açısından da anlamlı olacağı aşikârdır.

Fakat krokide belirtilen ebatlarda bir panorama binasının kurulmasına tahsis edilecek boş bir alan park içinde bulunmadığı gibi, bu alanın elde edilmesi için ağaçların kesilmesine de hiçbir şekilde müsaade edilemez.

 

Çünkü buradaki tarihî (asır-dîde) ağaçların her biri yılların emek mahsulü olup, bunlar adeta parkın birer âbidesi hüviyetindedirler.

Bu yüzden panorama binasının park içine yapılması talebi, kesinlikle kabul edilemez ve gerçekleştirilemez.

Ayrıca, sarayın bahçesi olan bu geniş sahanın park olarak kullanılması padişahın iradesi doğrultusunda olup, halkın gezmesine tahsis edilen bir bahçenin irâde hilâfına kullanılmasının da mümkün olamayacağı malûmdur.

Bu sebeplerle Cemiyetin, panorama projesini şehrin her bakımdan uygun başka bir yerinde gerçekleştirmesinin daha isabetli olacağı, bunun ilgililere bildirilmesi”.

Belediyenin bu menfî kararı, Dâhiliye Nezâreti’ne bildirildiğinde, her hangi bir itiraz ya da alternatif çözüm gösterilmeden, aynen kabul edilerek cemiyete tebliğ edildi.

Ürekli, 1915’te Gülhane Parkı’nda kurulamayan panoramik müzenin günümüzde Gelibolu’da kurulmakta olduğunu kaydediyor ve bu konudaki kanaatini şöyle ifade ediyor.

 

Çanakkale Zaferi’nin 100. yıldönümü olan 2015’te açılması hedeflenen bu müzenin 100 yıllık bir gecikmeyle de olsa açılacak olması Türk ve Dünya tarihi açısından önemli bir gelişme olacak.

 

İlk Panoramik müze fikri Osmanlı döneminde gündeme gelmiş.

Olmamış.

Gerekçesi yukarıda veriliyor.

Peki gelelim Afyon’da ilk Panoramik müze fikrine.

 

Mehmet Telek’in telefonu ile şok oldum.

Nasıl ilk Panoramik Müze ilk Afyon’a yapılacaktı?

Mehmet Telek Milletvekili olduğu dönemde Avrupa Konseyi Görevi nedeniyle sık sık yurt dışına gidip geliyor.

Bu arada Afyon’a özellikle Kocatepe Kurtuluş Savaşı ile alakalı ne yapabiliriz diye yurt içinden ve yurt dışından fikir alışverişi yapıyor.

O görüşmelerin birisinde Paris’te bulunan Napolyon Panoramik Savaş Müzesini mutlaka görün.

Sizin yapmanız gereken öyle bir şey diyor.

Milletvekili Mehmet Telek konuyu Belediye Başkanı Hayrettin Barut’a açıyor.

Tarih 2001.

 

Hayrettin Barut tamam gidip görelim diyor.

Hayrettin Barut Belediye Başkanlarının Çöp Geri Dönüşüm sistemleri konusunda bir toplantı için Paris’e gidiyor.

Aynı dönemlerde Mehmet Telek’de Paris’te.

Telefonlaşıyorlar ve Napolyon Panoramik Savaş Müzesine gidiyorlar.

Uzun bir kuyruktan sonra müzeden içeri giriyorlar.

Mehmet Telek’te Hayrattin Barut’a o kadar etkileniyorlar ki derhal ne pahasına olursa olsun bunun aynısını Afyon’a yapalım diyorlar.

 

Mehmet Telek, “İçeri girdik.

Önce bir sunum yapılıyor sonra içerde 40 dakika da o savaşın nasıl yapıldığını yaşıyorsunuz.

Resmen kendinizi savaşın içinde buluyorsunuz.

Çıkışta hediyelik ürünlerin olduğu bir bölüm var.

O kadar etkilendik ki Hayrettin Barut bunu yapalım dedi.

Bir stadyum alanı büyüklüğünde bir yerde yapılmış.

 

Afyon’a geldik.

Vali Ahmet Özyurt’u ikna ettik.

Özel İdare Bütçesinden yapılacak.

Bizde Kültür ve Turizm Bakanlığı’ndan kaynak aktaracağız.

Afyon Kocatepe Panoramik Müzenin yapılacağı yer olarak da şimdiki 26 Ağustos Parkının olduğu yer olarak seçtik.

Savaş Kocatepe’de başlıyor ama Tınaztepe’den geçip gidiyor.

 

Proje hazırlandı ve İhale aşamasına getirdik.

Ama birileri engelledi.

Arkasından seçim oldu ve tamamen rafa kalktı.

O zaman yapılmış olsa Türkiye’nin ilk Panoramik müzesi Afyon’a yapılacaktı.

Ama olmadı.

Şimdi yeniden gündeme gelmesi ve Bakan beyin ilgilenmesi beni son derece mutlu ediyor.

Böyle bir eser Afyon turizmi içinde son derece önemli ve büyük katkısı olur”

 

Mehmet Telek ile yaptığımız konuşmanın bir özeti.

Amerika’da Teksas’da 200 kovboyun mücadelesi var ama onu başka bir zaman anlatırız.

 

Mehmet Telek’in bahsettiği tarihte “Panorama Kocatepe” yapılsaydı Türkiye’nin ilki olacaktı.

O işin başka bir güzelliği.

Ama başta turizm olmak üzere birçok alanda farklı bir konumda olurduk.

 

İlk Panoramik müze fikri Osmanlı döneminde ortaya atılmış.

Dönemin İstanbul Belediye Başkanının ağaç hassasiyeti nedeniyle erteleniyor.

Aradan 95 yıl sonra İstanbul Fetih 1453 ile Türkiye Panoramik Müze ile tanılıyor.

Neyse ki Afyon sadece 13 yıl sonra Panoramik Müze konusu gündeme geldi.

Bu projeyi ilk ortaya atan Mehmet Telek ve Hayrettin Barut ile dönemin Valisi Ahmet Özyurt’a teşekkür etmek lazım. 

Peki 3 yıl önce gündeme gelen Kocatepe Panoramik Müze ne aşamada onu da yarın yazmaya çalışacağım. ODAK Gazetesi

Share
#

SENDE YORUM YAZ